O potomku Bharaty, powinieneś wiedzieć, że Ja jestem również znawcą przebywającym we wszystkich ciałach. Zaś poznanie ciała materialnego i jego właściciela nazywane jest wiedzą. Takie jest Moje zdanie.

Kiedy dyskutujemy o ciele materialnym, jego właścicielu, duszy i Duszy Najwyższej, to znajdujemy trzy różne tematy do rozważania: Pana, żywą istotę i materię. Na każdym polu działania, w każdym ciele, znajdują się dwie dusze: dusza indywidualna i Dusza Najwyższa. Ponieważ Dusza Najwyższa jest kompletną ekspansją Najwyższej Osoby Boga, Krsny, Krsna mówi: „Ja jestem również znawcą, ale nie indywidualnym znawcą ciała. Ja jestem znawcą najwyższym. Obecny jestem w każdym ciele jako Paramatma, czyli Dusza Najwyższa.”

Kto dokładnie studiuje pole działania i znawcę tego pola, ten – według tej Bhagavad-gity – może dojść do wiedzy.

Pan mówi: „Ja jestem znawcą pola działania w każdym indywidualnym ciele.” Indywidualna dusza może być znawcą swojego własnego ciała, ale nie posiada ona wiedzy o innych ciałach. Najwyższa Osoba Boga, który obecny jest we wszystkich ciałach jako Dusza Najwyższa, posiada pełną wiedzę o tych ciałach. Zna On wszystkie ciała w różnych gatunkach życia. Jakiś obywatel może wiedzieć wszystko o swoim skrawku ziemi, ale król zna nie tylko swój pałac, ale i wszelką własność swoich poszczególnych poddanych. Podobnie, ktoś może być indywidualnym właścicielem swego ciała, ale Najwyższy Pan jest właścicielem wszystkich ciał. Król jest pierwszym właścicielem królestwa, natomiast poddany jest właścicielem wtórnym. W podobny sposób Najwyższy Pan jest najwyższym właścicielem wszystkich ciał.

Ciało złożone jest ze zmysłów. Najwyższy Pan jest Hrsikeśą, to znaczy „kontrolerem wszystkich zmysłów”, tak jak król jest pierwszym kontrolerem wszelkiej działalności państwa, a obywatele są wtórnymi kontrolerami. Pan mówi też: „Ja jestem również znawcą.” To znaczy, że jest On znawcą najwyższym; natomiast dusza indywidualna zna jedynie swoje określone ciało. Literatura wedyjska oznajmia:

ksetrani hi śarirani bijam capi śubhaśubhe
tani vetti sa yogatma tatah ksetra-jna ucyate

To ciało nazywane jest ksetra, a wewnątrz niego mieszka właściciel tego ciała i Najwyższy Pan, który zna zarówno ciało, jak i jego właściciela. Dlatego nazywany jest On znawcą wszystkich pól. Różnica pomiędzy polem działania, znawcą działania i najwyższym znawcą działania została opisana w sposób następujący. Doskonała wiedza o konstytucji ciała, konstytucji duszy indywidualnej i konstytucji Duszy Najwyższej nazywana jest w literaturze wedyjskiej jnana. Takie jest zdanie Krsny. Zrozumienie jednoczesnej tożsamości i odmienności duszy i Duszy Najwyższej jest wiedzą. Kto nie rozumie pola działania i znawcy tego pola działania, ten nie posiada doskonałej wiedzy. Należy zrozumieć pozycję prakrti (natury) i purusy – tego, kto raduje się tą naturą, oraz iśvary – czyli znawcy, który kontroluje zarówno naturę, jak i duszę indywidualną, i panuje nad nimi. Nie należy mylić tych trzech kategorii, różnych pod względem możliwości. Nie należy mylić malarza z obrazem czy sztalugą. Ten materialny świat, który jest polem działania, jest naturą; korzystającą z tej natury (radującą się nią) jest żywa istota, a ponad nimi dwiema jest najwyższy kontroler, Osoba Boga. Mówi się w języku wedyjskim (Śvetaśvatara Upanisad 1.12): bhokta bhogyam preritaram ca matva; sarvam proktam tri-vidham brahmam etat. Są trzy koncepcje Brahmana: prakrti jest Brahmanem jako pole działania, Brahmanem jest też jiva (dusza indywidualna), która próbuje kontrolować naturę materialną, i Brahmanem jest również kontroler ich obu, który jest rzeczywistym kontrolerem.

W rozdziale tym zostanie też wytłumaczone, że spośród dwóch znawców jeden jest omylny, podczas gdy drugi jest nieomylny. Jeden jest najwyższym, a drugi jest zależny. Ten, kto uważa, że ci dwaj znawcy pola są jednym i tym samym, zaprzecza Najwyższej Osobie Boga, który bardzo wyraźnie oznajmia tutaj: „Ja jestem również znawcą pola działania.” Kto myli sznur z wężem, ten nie posiada wiedzy. Są różne ciała i różni właściciele tych ciał. Ta różnorodność ciał istnieje dlatego, ponieważ każda indywidualna dusza ma indywidualną skłonność do panowania nad naturą materialną. Jednak w nich wszystkich Najwyższy obecny jest jako kontroler. Znaczące jest słowo ca, które wskazuje na ogólną liczbę ciał. Takie jest zdanie Śrila Baladevy Vidyabhusany. Krsna jest Duszą Najwyższą, obecną w każdym ciele obok duszy indywidualnej. Krsna mówi tutaj wyraźnie, że Dusza Najwyższa jest kontrolerem zarówno pola działania, jak i ograniczonego podmiotu radości.

***

Poprzedni werset:
13.01-02 Arjuna zapytał: Arjuna rzekł: Mój drogi Krsno

Natępny werset:
13.04 Teraz proszę posłuchaj